Dermapathologie 

Dermatopathologie gaat, hoe verassend, over de huid. De huid is één van de grootste organen van het lichaam en het lichaamsdeel dat iedereen ook ziet. Als er iets met de huid aan de hand is, kan dat het vervelend zijn of jeuken, maar het is veelal ook zichtbaar. Dat maakt een huidaandoening heel invaliderend. De huid is een orgaan dat met een beperkt aantal reactiepatronen allerlei afwijkingen kan laten zien. Dat maakt het een inhoudelijk breed en daardoor ook ontzettend interessant subspecialisme. Dermatopathologie is daarom ook niet kort samen te vatten, dus heb ik er voor deze keer het onderdeel ‘huidkanker’ uitgelicht, in het bijzonder door zon veroorzaakte huidkanker.

 

Huidkanker is de kankersoort die het meest voorkomt in Nederland.

Er heeft de afgelopen decennia een forse stijging van het aantal patiënten plaatsgevonden die huidkanker kregen. Zonlicht is de grote boosdoener in het ontstaan, waarbij het huidtype ook een rol speelt. De drie belangrijkste soorten huidkanker die onder invloed van zonlicht ontstaan zijn het basaalcelcarcinoom (BCC), het plaveiselcelcarcinoom (PCC) en melanoom.

 

Het basaalcelcarcinoom ontstaat met name door chronische blootstelling aan zonlicht, maar ook als gevolg van kortdurende intermitterende blootstelling met verbranding, waarbij ze voornamelijk op het hoofd en in de nek worden aangetroffen. BBC’s metastaseren zelden, maar moeten wel radicaal verwijderd worden, omdat ze anders gewoon doorgroeien en voor grote destructie kunnen zorgen. 10% van de “radicaal” verwijderde BCC’s komt terug.

 

Het plaveiselcelcarcinoom wordt meestal bij de oudere patiënt (> 70 jaar) gediagnosticeerd, omdat deze meer het gevolg is van chronische blootstelling aan zonlicht is. Het aantal zonjaren telt. Het PCC vind je dus meestal op zon beschenen delen als hoofd, onderarmen en handen. Deze kankersoort kan metastaseren, maar doet dat niet heel vaak, bij zo’n 5% van de patiënten zaait het uit naar de lymfklieren. Overleving is hoog; na 5 jaar zijn 95% van deze patiënten nog in leven.

 

De ernstigste huidkankersoort o.i.v. van zonlicht ontstaan, is het melanoom. Zonnebrand, m.n. op jonge leeftijd, is veelal de oorzaak. Meestal ontstaan melanomen in pre-existente moedervlekken, soms ‘de novo’. Het gebruik van zonnebanken veroorzaakt ook melanomen. Melanomen kunnen zich agressief gedragen, waarbij 20% metastaseert. De kans op metastasering is afhankelijk van het stadium. Er is een forse toename de afgelopen 25 jaar van zo’n 1500 naar 5500 patiënten per jaar.

De patholoog en huidkanker 

De patholoog, en dus de afdeling pathologie, is een belangrijke schakel in de behandeling van kanker van de huid. In eerste instantie wordt de diagnose door de patholoog gesteld. Na excisie van de laesie beoordeeld de patholoog ook of de laesie radicaal verwijderd is, waarbij soms de marge van belang is. N.a.v. de uitslag stelt de behandelend specialist van de patiënt, de huisarts, dermatoloog, of plastisch chirurg, vast wat er verder moet gebeuren. Aan de patiënt wordt uitgelegd wat de diagnose inhoudt, wat de prognose is en of er nog een aanvullende behandeling moet volgen.

 

In onze praktijk diagnosticeren we heel veel basaalcelcarcinomen. Meestal is deze diagnose snel gesteld. Bij het plaveiselcelcarcinoom is het nog wel eens moeilijk om te bepalen of het nou echt kanker is, infiltreert het wel, of is het een benigne reactie op bijvoorbeeld een ontsteking. Melanocytaire laesies variëren van gewone benigne moedervlekken (nevus), via laesies waar we het niet goed weten en ze dan van “unknown malignant potential” noemen, tot zeer agressieve dikke melanomen met hoge kans te metastaseren. Met name het ‘grijze gebied’ van waar wij twijfel hebben of het een nevus is of toch een melanoom. Of ‘waarschijnlijk’ een melanoom of ‘zeker’ een melanoom, levert veel discussie hoe alle kenmerken die je ziet te wegen. Deze laesies worden ingebracht in het melanoompanel, dat 1 keer per maand binnen DNA plaatsvindt. Hier wordt opnieuw gewikt en gewogen door pathologen die gespecialiseerd zijn in melanocytaire laesies. Meestal komen we tot een diagnose en soms worden de coupes toch ter consult opgestuurd naar een superexpert op het gebied van melanomen. De diagnose is van belang voor hoe groot een eventuele re-excisie moet zijn en voor de prognose. Hoe het de patiënt verder zal vergaan, als de laesie helemaal is verwijderd, hebben wij weinig invloed op, dat zal de tijd leren.

 

Dit was een klein kijkje in de keuken van de dermatopathologie. Er is nog zoveel meer over te vertellen. Wij moeten afwachten tot we weer aan de beurt zijn.